ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΤΠΕ

Υπερκειμενική λογοτεχνία

Afternoon     του     Michalel Joyce

Δημιουργήθηκε το 1987. Περιλαμβάνει 539 αποσπάσματα και 951 υπερδεσμούς. Η πλοήγηση μέσα στο κείμενο επιτυγχάνεται με απαντήσεις ναι / όχι, με λέξεις κλειδιά, και η ιστορία ξεδιπλώνεται ανάλογα με τη διαδρομή που χαράσσει ο αναγνώστης μέσα από την εναλλαγή αφηγητών. Πρόκειται για ένα κείμενο δίχως αρχή και δίχως τέλος.

 

Damaskene               του    Milorad Pavic
Μια ιστορία για υπολογιστή και πυξίδες. Συντεχνίες χτιστών και μεταφυσικοί μάστορες χτίζουν παλάτια, γέφυρες και εκκλησίες σε Γη και Ουρανό, για λογαριασμό ευαίσθητων αρχόντων και παράξενων κοριτσιών.
Στη δικτυακή ανάρτηση του έργου μπορείτε να χαράξετε την προσωπική σας διαδρομή επιλέγοντας σε δύο κρίσιμα σταυροδρόμια και έτσι να διαβάσετε το μύθο με τον δικό σας τρόπο

  Πλανήτης Πρέσπα        της   Σοφία Νικολαίδου
Στην υπερλογοτεχνική εκδοχή του μυθιστορήματος  «Πλανήτης Πρέσπα»,  οι δεσμοί μεταξύ των κειμένων κρύβονται από παιχνίδια ήχου και προφοράς των επιλεγμένων λέξεων

 24 hours with someone you know... από Philippa J. Burne
24 ώρες μ΄ ένα γνωστό σου  
και μια κριτική

http://www.wordcircuits.com/comment/umd/keen.html

Ελένη του Γ. Σεφέρη – μια υπερκειμενική ανάλυση στο

http://www.netschoolbook.gr/index.html  

Από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο

Ανοιχτή Λογοτεχνία

http://openlit.teimes.gr/default.aspx

Η πόλη στην Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία: Εκπαιδευτικό Υλικό σε Υπερκείμενο (από την ερευνητική ομάδα Ανοιχτή Λογοτεχνία - openLit  Λογοτεχνικός Χάρτης των Ιωαννίνων – Μια δοκιμή σε ηλεκτρονική μορφήΧρήστος Δανιήλ

 Μια φαντασμαγορία της ζωής στην πόλη της Αθήνας: Έξι νύχτες στην Ακρόπολη- Γιώργος Σεφέρης, Θοδωρής Χιώτης

Λογοτεχνικό υπερκείμενο

http://www.netschoolbook.gr/epimorfosi/conferences/s6_prespa_AthUOA_2002.pdf

http://www.taekpaideutika.gr/ekp_101-102/09.pdf

ΠΥΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Περιέχει

Βιβλιογραφίες

Ανθολογίες

Μελέτες

Οδηγούς και πηγές

Συμφραστικούς πίνακες λέξεων

Υποστηρικτικό εκπαιδευτικό υλικό για τη διδασκαλία της Νεότερης Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας

ΣΥΜΦΡΑΣΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ

 Ο Συμφραστικός Πίνακας Λέξεων (ΣΠΛ, Concordance) αποτελεί ένα εξειδικευμένο λεξικό όπου:

Κάθε λεξικός τύπος ενός, λογοτεχνικού συνήθως, κειμένου καταγράφεται τόσες φορές όσες απαντά στο έργο αυτό

Πάντα συνοδεύεται από τα άμεσα συμφραζόμενά του (context, έκτασης κατά κανόνα ενός στίχου ή μιας αράδας) και από ακριβείς παραπομπές. 

Δεν παρέχονται ερμηνεύματα των λέξεων. 

ΣΥΜΦΡΑΣΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΛΕΞΕΩΝ ΣΤΟ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Γ. ΣΕΦΕΡΗ

Συμφραστικοί Πίνακες Λέξεων για Μείζονες Νεοέλληνες Ποιητές από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/index.html

Η Ανεμόσκαλα είναι ένα ψηφιακό εργαλείο που δίνει πρόσβαση στο ποιητικό έργο σημαντικών Ελλήνων ποιητών του 19ου και 20ού αιώνα. Η επιλογή των ποιητών έγινε με γνώμονα τη θέση τους στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας αλλά και τη δυνατότητα αξιοποίησης του έργου τους στην εκπαίδευση.

     Το δυναμικό περιβάλλον στο διαδίκτυο επιτρέπει την ad hoc δημιουργία Συμφραστικών πινάκων λέξεων των ποιητικών κειμένων, τις αναζητήσεις λέξεων στο σύνολο των ποιητικών έργων και για κάθε ποιητή χωριστά, τη μετάβαση από τις λέξεις στα ποιήματα και αντιστρόφως, την αναζήτηση θεμάτων και μοτίβων, κ.ά.

Αξιοποίησή τους  στη διδασκαλία της λογοτεχνίας

Οι συμφραστικοί πίνακες λέξεων μπορούν να αξιοποιηθούν στη διδασκαλία της λογοτεχνίας ενθαρρύνοντας την εμπλοκή των μαθητών με το λογοτεχνικό κείμενο, καθώς οι μαθητές μπορούν να διερευνήσουν γλωσσικά και υφολογικά φαινόμενα, μοτίβα και θέματα, και γενικότερα να έρθουν σε επαφή με τον λογοτεχνικό λόγο μέσα από εναλλακτικές διαδρομές.

Π.χ  οι μαθητές μπορεί να αναλάβουν μια μικρή ερευνητική εργασία: να αναζητήσουν τη θέση και το ρόλο των αγαλμάτων στο ποιητικό έργο του Γ. Σεφέρη: συγκέντρωση σχετικών ποιητικών αποσπασμάτων μέσω αναζήτησης με τη λέξη-κλειδί «αγαλμ%»· διερεύνηση των αποτελεσμάτων (π.χ. τι είδους χαρακτηρισμούς χρησιμοποιεί συνήθως ο ποιητής για τα αγάλματα)· ταξινόμηση των αποτελεσμάτων και παρουσίαση των συμπερασμάτων. 

 ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Περιλαμβάνει

Ανθολόγιο Λογοτεχνίας

Ανθολόγιο Αναγνώσεων

Ανθολόγιο μαρτυριών για το Νέο Ελληνικό Πολιτισμό

Ανθολόγιο Παιδικής Λογοτεχνίας και Παράδοσης

Χρονολόγιο (1801-1981) του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού βασίζεται στην αντίστοιχη «Χρονολογία» που είχε συντάξει ο Κ.Θ. Δημαράς για την Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και του Γ.Π Σαββίδη

Εργα Αναφοράς, όπου περιλαμβάνεται και το Λεξικό Νεοελληνικών Παραθεμάτων και Αφορισμών, με ανθολόγηση παραθεμάτων και αφορισμών λογοτεχνικών και ιστορικών προσώπων

Συνδέσεις

Κατάλογο, με τα περιεχόμενα του Σπουδαστηρίου

Επίσημος δικτυακός τόπος του αρχείου Καβάφη
 http://www.kavafis.gr/

O Καβάφης και το αρχείο του ποιητή
http://www.netschoolbook.gr/kav1.pdf


Απο το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου

Προγράμματα εμψύχωσης σχολικών βιβλιοθηκών

http://www.ekebi.gr/Fakeloi/

Tο 2001, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου είχε κατασκευάσει τους λεγόμενους «ψηφιακούς θεματικούς φακέλους» για την προώθηση της φιλαναγνωσίας στα Γυμνάσια. Ο ειδικότερος σκοπός του προγράμματος ήταν να ενισχυθεί η χρήση των 500 σχολικών βιβλιοθηκών που τότε είχαν δημιουργηθεί και είχε διαπιστωθεί πόσο δύσκολο ήταν να αξιοποιηθούν στο πλαίσιο των μαθημάτων του σχολείου. Πρόκειται για σχέδια μαθημάτων με τη βοήθεια του υπολογιστή στα μαθήματα της Γλώσσας, της Λογοτεχνίας, της Ιστορίας και των Φυσικών Επιστημών. Ό,τι περιλαμβάνει ο κάθε φάκελος (εισαγωγικά κείμενα, κείμενα ιστορικά, κριτικά, επιστημονικά κλπ., δραστηριότητες για τους μαθητές), παρουσιάζονται σε μορφή υπερκειμένου, όπου οι υπερδεσμοί δίνουν το αναγκαίο πραγματολογικό, ερμηνευτικό ή εικονικό υλικό τρόπο τέτοιο ώστε να οδηγήσουν τους μαθητές να διαβάσουν σχετικά βιβλία και να επανέλθουν στον υπολογιστή τους να συνεχίσουν τις δραστηριότητες. Σχετικοί με τη λογοτεχνία είναι δύο φάκελοι, «Ταξιδεύοντας με τον Γιώργο Σεφέρη» και «Ο ξένος στη λογοτεχνία», οι οποίοι συνδυάζουν κείμενα, εικονικό υλικό και δραστηριότητες για τους μαθητές.

Το όλο στήσιμο είναι πλέον ξεπερασμένο τεχνικά αλλά αποτελεί μια ένδειξη για τις προσπάθειες που έχουν γίνει

 
 

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΠΕ

Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα
http://www.greek-language.gr/greekLang/index.html

Παραδείγματα εφαρμογής 

http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/education/cbt/utilization/examples.html

ΣΩΜΑΤΑ  ΚΕΙΜΕΝΩΝl:
http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/corpora/index.html


 ΧΡΗΣΗ ΛΕΞΙΚΩΝ

Σημασιακή αλλαγή

Εύκολη η συγκριτική διερεύνηση και μπορούν οι μαθητές να κατανοήσουν καλύτερα ότι οι αλλαγές στις γλώσσες δεν είναι τυχαίες, αλλά συναρτώνται άμεσα με τα υλικά δεδομένα του κάθε πολιτισμού, ότι «η ιστορία της γλώσσας είναι μέρος της ανθρώπινης ιστορίας» και ότι οι σημασίες των λέξεων δεν είναι κάτι το στατικό και αμετάβλητο. Η δυνατότητα παράλληλης έρευνας στα τρία διαφορετικά λεξικά, το υλικό των οποίων εκτείνεται από το 1100 μέχρι τα τέλη του 2000 (με ένα μικρό διάστημα κενό ενδιάμεσα) μπορεί εύκολα να αξιοποιηθεί, προκειμένου να γίνει αυτό ευκολότερα και σαφέστερα κατανοητό. Με αφετηρία τις λέξεις, τα παιδιά μπορούν να πάρουν μια εικόνα και να συζητήσουν για την υλική και πνευματική πορεία του ελληνισμού

Δανεισμός

Το ηλεκτρονικό περιβάλλον του λεξικού του Ιδρύματος Τριαντα­φυλλίδη δίνει τη δυνατότητα να διερευνηθεί κατά τρόπο συστηματικό η προέλευση του λεξιλογίου που ανήκει σε διάφορα πεδία χρήσης της γλώσσας, να αναζητηθούν οι επαφές με άλλες γλώσσες και κατά προέκταση να συζητηθούν οι πολιτισμικές επαφές που οδήγησαν και στις γλωσσικές αλλαγές.

Μορφολογική επίγνωση

Οι παρεχόμενες δυνατότητες αναζήτησης στο υλικό του ΛΚΝ, καθώς και η επικοινωνία των λεξικών με τα σώματα κειμένων προσφέρουν δυνατότητες που μπορούν να αξιοποιηθούν προς την κατεύθυνση της επίγνωσης των μαθητών σε θέματα ορθογραφίας και μορφολογίας της ελληνικής. Αναφορικά με το μορφολογικό σύστημα της ελληνικής, το περιβάλλον των λεξικών και των σωμάτων κειμένων παρέχει δύο επιμέρους εναλλακτικές δυνατότητες

Στον τομέα της κλιτικής μορφολογίας είναι δυνατόν:

•  να εστιάσει ο εκπαιδευτικός στους λεγόμενους «αρχαιόκλιτους» τύπους (π.χ. επιβιώσεις τριτόκλιτων επιθέτων και μετοχών, επιβιώσεις τύπων του β' αορίστου της αρχαίας ελληνικής κ.ά.) και γενικότερα σε όλους τους τύπους που παρουσιάζουν ιδιομορφίες και το παιδί δυσκολεύεται να κατακτήσει στο πλαίσιο της καθημερινής χρήσης του λόγου.

• να πραγματοποιηθούν αναζητήσεις στο λημματολόγιό του με κριτήριο το κλιτικό παράδειγμα στο οποίο ο χρήστης επιθυμεί να ανήκουν τα λήμματα που θα επιστραφούν στα αποτελέσματα της αναζήτησης.

•   να χρησιμοποιηθούν και οι σχετικοί πίνακες κλιτικών παραδειγμάτων, οι οποίοι βρίσκονται στη διάθεση των χρηστών όπως ακριβώς είναι καταγεγραμμένοι και στην έντυπη έκδοση του λεξικού.

Όσον αφορά στον τομέα του μορφολογικού συστήματος παραγωγής της νέας ελληνικής:

•       Στο λημματολόγιο του ΛΚΝ, εκτός από πλήρη λεξήματα, καταχωρίζονται και μορφήματα που αποτελούν συστατικά για τη δημιουργία λεξημάτων, δηλαδή προθήματα (π.χ. δυσ-, ξε-, ανα-), επιθήματα (π.χ. -ισμός, -τήρας) ή συνθετικά (π.χ. τεχνο-, οικο-, -δοτώ, -δόχος).

•  Από τα άρθρα των σχετικών λημμάτων μπορούν οι μαθητές να πληροφορηθούν τις επιμέρους σημασίες και χρήσεις αυτών των μορφημάτων, την εξέλιξή τους από άλλα μορφήματα και την ενδεχόμενη επίδραση άλλων παραμέτρων (όπως ο δανεισμός) στη σημερινή τους σημασία.

•     Από το λημματολόγιο του ΛΚΝ καθώς και του Αντίστροφου λεξικού της Νέας Ελληνικής μπορούν να αντλήσουν καταλόγους λέξεων που σχηματίζονται με συγκεκριμένα κάθε φορά μορφήματα.

•          Στο σώμα κειμένων οι λέξεις αυτές εμφανίζονται σε πλαίσιο αυθεντικής  χρήσης.

•        Με την κατάλληλη αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων από τον εκπαιδευτικό, ο μαθητής μπορεί να κατακτήσει υψηλότερο βαθμό επίγνωσης για τους μηχανισμούς σχηματισμού του λεξιλογίου της ελληνικής που είναι παραγωγικοί στην παρούσα φάση της εξέλιξής του, για τη σημασία των παραγωγικών μορφημάτων και των παραγόμενων λέξεων και για τη σημασιακή διαφοροποίηση τόσο των μορφημάτων όσο και των λέξεων που σχηματίζουν ανάλογα με το σημασιολογικό πεδίο χρήσης τους
(Από την Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα )

Διδασκαλία της ενότητας «Παρουσίαση – Κριτική». Παράδειγμα αξιοποίησης των Σωμάτων Κειμένων

parousiasi-kritiki

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΤΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

Τα σύγχρονα ηλεκτρονικά περιβάλλοντα παραγωγής λόγου, συνοδεύονται από οδηγούς συγγραφής κειμένων, οι οποίοι στηρίζονται στην ύπαρξη κειμενικών «προτύπων», πάνω στα οποία μπορεί να κινηθεί ο συγγραφέας, προκειμένου να είναι  φιλικότερη η αξιοποίηση των ΤΠΕ ως μέσων παραγωγής γραπτού λόγου στους λιγότερο εξοικειωμένους.

Βέβαια η συγγραφή πάνω σε αυστηρά καθορισμένα κειμενικά πρότυπα μπορεί να  οδηγήσει τους μαθητές στην καθοδηγούμενη, μηχανιστική  συγγραφή κειμένων με στατικό και όχι δημιουργικό τρόπο, ενώ τα ηλεκτρονικά περιβάλλοντα παραγωγής λόγου θα πρέπει να αποτελέσουν τα μέσα που θα ευνοούν τον πειραματισμό και τη δημιουργικότητα

 

Ο επεξεργαστής κειμένου είναι μια ειδική κατηγορία λογισμικού που χρησιμοποιείται για την παραγωγή, τροποποίηση, σελιδοποίηση και επικοινωνία κειμένων σε ψηφιακή μορφή. Στο εννοιολογικό επίπεδο, η επεξεργασία κειμένου συνιστά μία νέα μέθοδο γραφής, η οποία είναι ποιοτικά διαφορετική από τη γραφή που λαμβάνει χώρα με χαρτί και μολύβι. Δείχνει την εξέλιξη στη γραφή, τον αναστοχασμό. Σενάρια γλώσσας, ιστορίας κλπ. (κυρίως). Υπερμεσικό (με χρήση υπερσυνδέσμων). Ευνοεί την πολυτροπικότητα (δυνατότητα να ενσωματώνει διαφορετικές μορφές π.χ. εικόνες – οπτικοποίηση στις κοιν. επιστήμες).

H επεξεργασία κειμένου συνιστά μια δραστηριότητα που διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο

Στην οργάνωση των ιδεών και τωνεπιχειρημάτων

O επεξεργαστής κειμένου μπορεί να επιφέρει νέες ανέσεις στην πρακτική πλευρά της γραφής απλουστεύοντας τις διορθώσεις, τις τροποποιήσεις, τη σελιδοποίηση, τις μετακινήσεις μερών, κλπ.

Δραστηριότητες που μπορούν να πραγματοποιηθούν με τη βοήθεια επεξεργασίας κειμένου

• Κείμενα για μετασχηματισμό (κείμενα με ορθογραφικά και συντακτικά λάθη, παραλείψεις ή επαναλήψεις λέξεων).
• Κείμενα για μελέτη (κείμενα τα οποία πρέπει να αναδημιουργηθούν, αναλυθούν ή να γίνουν περιλήψεις).
• Σύνταξη κειμένων (δημιουργία νέων κειμένων, αναζήτηση και ενσωμάτωση υπαρχόντων κειμένων, μορφοποίηση, προσθήκη εικόνων και γραφικών, δημιουργική έκφραση).
• Χρήση των επεξεργαστών κειμένων για τη σχεδίαση, σύνθεση και δημιουργία πολυτροπικών εγγράφων (κείμενα, εικόνες, ήχοι, βίντεο) 

  Μια διδακτική πρόταση στο μάθημα της Ιστορίας για τη ζωή και το χαρακτήρα του Cromwell με τη χρήση του επεξεργαστή κειμένου:
 http://www.schoolhistory.co.uk/lessons/cromwell/cromwell_lesson.html

Σύννεφα λέξεων

Όταν λέμε «σύννεφο λέξεων» (word cloud) ή «σύννεφο ετικετών» (tag cloud) εννοούμε μια «εικόνα» με όλες τις λέξεις κάποιου κειμένου, κάποιας ιστοσελίδας ή όλες τις ετικέτες.Το χαρακτηριστικό είναι, πως το μέγεθος κάθε λέξης στο σύννεφο εξαρτάται από τον αριθμό εμφάνισης της λέξης αυτής  στην αρχική πηγή. Έτσι οι λέξεις που περιέχονται πολλές φορές εμφανίζονται μεγάλες  και στη συνέχεια οι υπόλοιπες όλο και πιο μικρές.

    Το Wordle (http://www.wordle.net) είναι δωρεάν εφαρμογή Web 2.0 που επιτρέπει στους  χρήστες να δημιουργούν «σύννεφα λέξεων» (word clouds). 

 Αλλες τέτοιες εφαρμογές που δημιουργούν  σύννεφα-λέξεων είναι wirdout  ((http://worditout.com/)   το tagxeto (http://www.tagxedo.com)

Με τον τρόπο αυτό οπτικοποιείται η συχνότητα εμφάνισης μιας λέξης από ένα δοσμένο κείμενο, καθώς οι λέξεις με τη μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης παρουσιάζονται μεγαλύτερες σε σχέση με τις υπόλοιπες. Ο χρήστης αφού δημιουργήσει το «σύννεφο λέξεων» που επιθυμεί μπορεί να το μορφοποιήσει, αλλάζοντας γραμματοσειρά, χρώματα, σχήμα ή την κατεύθυνση των λέξεων, να το εκτυπώσει, να το αποθηκεύσει ως εικόνα, να το δημοσιεύσει στο διαδικτυακό του τόπου ή να το διαμοιράσει ως σύνδεσμο.  

Κάποιες ιδέες παιδαγωγικής αξιοποίησης του Wordle στη διδασκαλία:

• Έλεγχος της συχνότητας εμφάνισης μιας λέξης: Οι μαθητές επικολλούν κείμενό τους στο Wordle και διαπιστώνουν εάν χρησιμοποιούν κάποιες λέξεις πιο συχνά. Μπορούν να  αντικαταστήσουν τις κοινές λέξεις με συνώνυμες και συγκρίνουν το Wordle του νέου γραπτού τους με το αρχικό.

• Εμπλουτισμός λεξιλογίου: Δίνεται μια λέξη και οι μαθητές προσπαθούν να γράψουν όσο το δυνατόν περισσότερες λέξεις που σχετίζονται μ’ αυτήν (συνώνυμες, παράγωγες κλπ.). Εξάγουν την εργασία τους σε Wordle και συζητούν για τα αποτελέσματα.

• Ανάλυση κειμένου: Οι μαθητές επικολλούν ένα απόσπασμα κειμένου (ιστορικό, λογοτεχνικό κλπ.) ή ενός άρθρου και δημιουργούν το αντίστοιχο Wordle. Ακολουθεί συζήτηση: Ποιο θέμα πραγματεύεται το κείμενο, ποιες είναι οι λέξεις κλειδιά, ποια είναι η βασική ιδέα; Παρόμοιες δραστηριότητες μπορεί να γίνουν για την ανάλυση ιστορικών κειμένων, διαδικτυακών τόπων κ.ο.κ.

• ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
  Πως έγινε ένας κακός άνθρωπος 
                     της Ελένης Βακαλό
  
  Οπτικοποίηση της συχνότητας εμφάνισης των λέξεων του ποιήματος